از سر نوشت :: حسین غفاری

روایت‌های بی‌گاهِ یک پیام‌برِ پاره‌وقتِ دوره‌گرد

فهرست
x
x
خرده ادراکات
  • ۱۷ شهریور ۹۹

    و در تاریخ خواهند نوشت که در سنه یکهزار و سیصد و نود و نه شمسی، که سفاهت و شقاوت و کرونا از اینجا تا ینگه‌دنیا را در نوردیده بود، شب‌پره‌های ریش‌پرفسوری آخرین تلاش‌هایشان را می‌کردند تا زیر سایه‌ی جهل و درماندگی عوام، خود را از آفتاب حقیقت مصون دارند...
    البته من مدت‌هاست به توصیه استاد اخلاقم (!) پایم را از مناقشه با سیم‌کش‌ها بیرون کشیده‌ام. اما به پاس رادمردی و زمان‌شناسی سروران ارجمندم «دکتر کمیل خجسته» و «دکتر عبدالحسین کلانتری» در پاسخگویی به آخرین تقلای مستفرنگ‌های نشسته بر گرده‌ی ملت، شما را به خواندن یادداشت‌های زیر دعوت می‌کنم:

    دنیای استیو جابز و دنیای وزارت ارتباطات
    کمیل خجسته

    «جهان مصالحه‌ها» یا «منازعات پلتفرمی»؟
    عبدالحسین کلانتری

    + الیس الصبح بقریب؟
    ++ شادی روح سیدمجتبی نواب صفوی صلوات.


  • ۲۲ فروردين ۹۸

    با برنامه‌ی نود چه می‌شد کرد؟
    بدون ورود به دعواهای سیاسی و دوقطبی شکل گرفته میان شخصیت «مدیر فعلی شبکه سه» و «خالق برنامه نود» آیا نمی‌توان وضعیت بوجود آمده را تحلیل کرد؟
    یک رسانه‌ی غیرشفاف و غیرحرفه‌ای -که از آن با نام مستعار خرس قطبی نام می‌بریم- در طول بیست سال گذشته، یکی از پرطرفدارترین برنامه‌های خود را با ساختاری اشتباه ایجاد کرده، رشد داده و حفظ کرده است. با گذاشتن همه‌ی تخم مرغ‌ها در یک سبد، خرس قطبی عملاً امکان هر گونه اصلاح در این برنامه را از خودش سلب کرده. نه به تهیه‌کننده می‌تواند بگوید مجری را عوض کن؛ نه به اتاق فکر می‌تواند بگوید وارد فلان موضوع نشو؛ و نه مجری را می‌تواند تنبیه کند که چرا وارد فلان موضوع شدی. (ماجرای سال ۹۳ برنامه سمت خدا را به یاد بیاورید که چطور بخاطر ساختار سالم، به سرعت ختم به خیر شد.)
    خرس قطبی در یک مضحکه‌ی واقعی تمامی اختیارات مدیریتی خود را در ازای جذب تماشاگر بیشتر به یک نفر آدم خاص داده و بیست سال، مدیر پشت مدیر و مسئول پشت مسئول، آمده و رفته و این افتضاح مدیریتی را بزک کرده و با فرار به جلو پزش را هم داده. آن آدم خاص هم همه‌ی حیثیت مدیران دو لتی و سه لتی را گروگان گرفته و روی سبیل شاه نقاره می‌زند.
    با برنامه‌ی نود چه باید می‌کردند؟
    باید درباره‌ی این ساختار معیوب شفاف‌سازی عمومی می‌شد؛ که نشد.
    باید تمامی سلسله مدیران سابق که چنین افتضاحی را کاشته و داشته‌اند توبیخ و محاکمه می‌شدند؛ که نشد.
    باید قلع و قمع چنین شجره‌ی خبیثه‌‌ای در زمانی مناسب و در پوشش هیاهوهای رسانه‌ای دیگر انجام می‌شد؛ که نشد.
    فلذا اکنون چه داریم؟
    مدیر بدنامی که -به سان نوجوانی سیزده ساله- نارنجک به خودش بسته و حیثیت خودش را پودر کرده.
    افکار عمومی که یک قدم دیگر از خرس قطبی دورتر شده‌اند.
    آقای خاصی که آماده‌ی حضور در تمامی معرکه‌های آتی سیاسی -از انتخابات مجلس تا ریاست جمهوری- است.

  • ۲۸ بهمن ۹۷
    عصر جدید
    من اتفاقاً از برنامه خوشم آمد: اتحادیه کشوری دلقک‌های ابتر، برای رونق امور صنف خود، برنامه کشف استعداد راه انداخته. خودش هم صریحاً می‌گوید «استعداد» یعنی فقط: «هنر، سرگرمی، ورزش» (آرت، اینترتیمنت، اسپورت)

    اسم برنامه را هم با احترام به روح شادروان چارلی چاپلین گذاشته «عصر جدید» که همان اول تکلیفمان با آن روشن باشد: قرار است تلاش روزافزون بشر در عصر مدرن برای رسیدن به خوش‌بختی را ببینیم: humanity crusading in the pursuit of happiness . خیلی هم عالی و پرتقالی.
    *
    از آن جا که «اتحادیه کشوری دلقک‌ها» یک بخش خصوصی است -و اقتصاد بازار بر آن حکم‌فرما است و بازار با کسی تعارف ندارد- اتفاقاً به نظرم در این مورد خاص همه روی صندلی‌های خودشان نشسته‌اند. می‌دانیم که سامانه‌های اقتصادی برای تثبیت خودشان در نظام ایدئولوژیک هم «چهره» می‌خواهد، هم «متخصص» و هم «محلل» ...
    *
    و البته نواده بوسعید ابوالخیر در مقامات التوحید بعد از ذکر حکایتی دردآور* نوشته است:

    «هرکه آن جا نشیند که خواهد و مرادش بود، چنانش کشند که نخواهد و مرادش نبود»


    *

    شیخ ما [ابوالسعید ابوالخیر] گفت که:
    وقتی زنبوری به موری رسید. او را دید که دانه‌ای گندم می‌برد به خانه و آن دانه زیر و زبر می‌شد و آن مور با آن زیر و زبر می‌آمد و به جهد و حیله‌ی بسیار آن را می‌کشید و مردمان پای بر او می‌نهادند و او را خسته و افگار می‌کردند.
    آن زنبور آن مور را گفت که این چه سختی و مشقت است که تو از برای دانه‌ای بر خود نهاده‌ای و از برای یک دانه‌ی محقر چنین مذلت می‌کشی؟ بیا تا بینی که من چگونه آسان می‌خورم و از چندین نعمت‌های با لذت بی این همه مشقت نصیب می‌گیرم و از آن چه نیکوتر و بهتر است و شایسته، به مراد خویش به کار می‌برم.
    پس مور را با خویشتن به دکان قصابی برد. جایی که گوشت نیکو و فربه‌تر بود بنشست و از جایی که نازک‌تر بود سیر بخورد و پاره ای فراهم آورد تا ببرد. قصاب فراز آمد و کاردی بر وی زد و آن زنبور را به دو نیمه کرد و بینداخت.
    آن زنبور بر زمین افتاد و آن مور فراز آمد و پایش بگرفت و می‌کشید و می‌گفت: «هرکه آن جا نشیند که خواهد و مرادش بود، چنانش کشند که نخواهد و مرادش نبود»

x
x
دسته‌بندی نوشته‌ها

چرا فقط اروپاییها باید سفرنامه به شرق بنویسند؟ چرا ما نباید بتوانیم؟ من می خواهم سفرنامه ای بنویسم از آنچه دیدم و آنچه مرا سحر کرد. سفرنامه ای از عظمت یک خاطره منفور. از زمینی که هیچ روزی روزنه ای به آسمان نگشود و زمینی ماند.

سه شنبه بیست و هشتم محرم الحرام یکهزار و چهارصد و بیست و چهار قمری
دیدار از عظیمترین مجموعه خشت و گلی جهان، به خودی خود هیجان انگیز است. مخصوصا وقتی مدتها مشتاق دیدارش بوده باشی. مگر چند بار در این عمرهای کوتاه ما فرصتی دست می دهد تا به درون یک قلعه تاریخی پا بگذاریم و آن را برای اولین بار ببینیم!؟

اطراف این دیوارهای بلند که دور تا دور شهر قدیمی را در بر گرفته‌اند، هنوز می‌توان اثری از فرورفتگی‌های خندقی که سالیان دراز اولین مدافع شهر محسوب می‌شده، پیدا کرد.
تنها ورودی به این شهر از روی پلی می‌گذرد که کوتاه و کم عرض است و ما را مستقیماً به دروازه های بلند و عظیم شهر هدایت می‌کند. دالان آغازین شهر در ابتدا به سمت راست می‌پیچد و بعد به سمت چپ و در تمام این مسیر مسقف، اتاقک‌های نگهبانی سربازان و پله خانه های داروغه‌ها و گزمه‌ها کوچک‌ترین حرکت و ورود و خروجی را تحت نظر دارند. بعد از دالان وارد شهر می‌شویم: درست در ابتدای بازار. بازاری که روزی طاق‌های گلی از تابش مستقیم آفتابش محفوظ می‌داشته و حالا اثری از آن سقف‌ها بر جا نمانده است.
در سمت راست پله‌هایی هست که ما را پیش از ورود به شهر به بالای دیوار پیرامون هدایت می‌کند. از بالای دیوار، چشمان ما همه عظمت این شهر متروک را با دورنمایی از قلعه پادشاه نشین و برج و باروهای حول آن یکجا در می‌یابد. احتیاجی به مبالغه نیست. با اولین نگاه هر بیننده آگاه و دقیقی این سؤال را از خود می‌پرسد که این شهر چرا تا به حال باقی مانده است؟ باران‌های سیل آسا، طوفان شن، زمین لرزه، حمله اقوام مهاجم، همه می‌توانست بارها و بارها این ارگ عظیم را با خاک یکسان کند. اما چرا چنین نشد؟ گمان می‌کنم که جواب این سؤال را در کوچه پس کوچه های ویران شهر خواهم یافت.
شرق شهر محله اعیان است. تجار و کسبه بم که زندگی‌شان از راه ورود و خروج کاروان‌های تجاری به شهر تأمین می‌شده، خانه های مرفه و بزرگی برای خود ساخته‌اند. در هر خانه چاهی است که آب آشامیدنی خود را از آن بیرون می‌کشیده‌اند. خانه‌ها بعضاً دوطبقه است و حیاطی زیبا و دوست داشتنی دارد. در میان محلات بافت شرقی، مسجد جامع شهر نیز به چشم می‌خورد که در اصل آتشکده ای بوده که پس از اسلام برج آتشکده به مناره و ماذنه تغییر شکل داده است.
شک من در مورد شهر از همین‌جا شروع شد. مسجدش به مسجد نمی مانست. محرابش در انتهای دخمه تنگ و تاریکی قرار دارد که بسیار خفه است و اصلاً زیبا نیست. حیاط مسجد هم چیزی است در حد حیاط یک زندان قدیمی با دیوارهای مرتفع و خالی از هرگونه طرح و نقش. چرا؟ و این چرا همچنان ذهنم را می‌آزارد.
بازار که تمام می‌شود دومین دروازه شهر آغاز می‌شود. منطقه مسکونی پایان یافته و از اینجا به بعد که به روی کوه رسیده‌ایم منطقه حکومتی است. دروازه اول، دروازه سربازان است و پشت آن دروازه اصلی قرار دارد؛ با اصطبلی که بسیار غم انگیز و ناراحت کننده است. اصطبل این سربازخانه گچ‌بری دارد. آبشخورهای آن دارای طرح‌های گچی و نقش و نگار است و می‌گویند در نوع خودش بی نظیر است.
-ملتی که اوج تجلی هنرشان در اصطبل شاه نشین بروز کند، بایستی محراب مسجدشان در چنان دخمه ای باشد و بایستی به این‌چنین سرنوشتی دچار شوند-
راهنمای ما به اصطبل که می‌رسد گریه‌اش می‌گیرد. وقتی داستان آن را تعریف می‌کند ما نیز گریه مان می‌گیرد. آخرین دلاور زند در همین اصطبل نیمی از روز را به تنهایی با خائنین و مهاجمین درگیر بوده و پس از آنکه اسبش از نفس می‌افتد گرفتار دشمن می‌گردد. اعتمادی که او به آخرین خان این ارگ داشته، از کرمان به بم می کشاندش و خان ارگ در خیانتکارانه ترین صحنه تاریخ بم، لطفعلی خان زند را به آقا محمد خان قاجار می‌فروشد و دروازه های شهر را شبانه بر روی نیروهای محاصره کننده می‌گشاید. لطفعلی خان، آخرین شاهزاده زند، که وصف دلاوری‌هایش هوش از سر انسان می‌رباید، اسیر شقی‌ترین کشورگشایان عصر می‌گردد و چشمانش در کرمان از حدقه بیرون آورده می‌شود و در تهران خونش بر زمین می‌ریزد. لطفعلی خان همان بغض فروخفته ای است که از ابتدای ورود به شهر در سینه دیوارها و خانه‌ها و مغازه های ارگ بم حس می‌کردم ولی نمی‌شنیدم.
در تاریخچه و افسانه‌هایی که از پدید آمدن ارگ بم خوانده‌ام، هیچ‌کدام بویی از معنویت و انسانیت ندارد. در یکی ارگ را ساخته کرم یک سیب می‌داند که یک روز دختری آن را گاز زد و در دیگری پادشاه زرتشتی منطقه برای تحت سلطه گرفتن تجارت کالا در کرمان، ظالمانه بردگان را به بیگاری گرفت تا قلعه ای در قله صخره ای سنگی بسازند.
در نوک این صخره چاهی است که به عمق شصت متر در دل سنگ کنده‌اند تا به مخازن آب زیر زمینی برسند و شاه نشین برای تأمین آب مشکلی نداشته باشد. گاوی که آب را از چاه بالا می‌آورده، در ازای هر سی دوری که می‌زده یک سطل آب بیرون می‌کشیده و اشربه شاه نشین، اقلاً هفته ای یک گله گاو قربانی کاخ نشینی و شاه نشینی خود می‌کرده است!
در یکی از دالان‌های تنگ و تاریک که به سمت بالا می‌پیچد راهنما اشاره ای به خشت‌های زیر پایمان می‌کند که گویی میراث دو هزار ساله این سرزمین است و در پناه سقف این معبر از گزند تاریخ در امان مانده است. در گوشه دالان که خیره می‌شویم، حفره ای هست که راهنما سیاه‌چال قصرش می‌خواند. این هم میراث دو هزار ساله این سرزمین است. وقتی راهرویی که ورودی سیاه‌چال است قرن‌ها نور خورشید و باد و باران به خود ندیده، اعماق این زندان سیاه چه حالی دارد؟ شک ندارم، یقین دارم که هنوز اگر کسی مردش باشد خروار خروار استخوان از آن بیرون می‌آورد. خروار خروار استخوان بی پلاک و زنجیر و چفیه؛ و چه فرقی می‌کند پدرشان کیست؟ مادرشان چه می‌کرده؟ فرزندشان چقدر چشم انتظاری کشیده؟ اصلاً جرمشان چه بوده؟ مهم این است که بدانی قصر تابستانی بالاترین قله (درست روی این سیاه‌چال) چهار ایوان دارد که نخلستان‌های سرسبز و باور نکردنی دل این کویر برهوت تا چشم کار می‌کند از هر چشم‌اندازش پیداست. مهم این است که هیچ کوچه و معبری در سمت غربی شهر وجود ندارد که از بالای دیوارهای قصر نتوان آن را کنترل کرد. نگفته بودم؟ نیمه غربی نیمه فقراست. خانه‌ها ویران‌تر است -چرا که بنایش سست‌تر بوده- اما تراکمشان بیشتر، همان قدر که تعدادشان.
ارگ یعنی قلعه، یعنی قصر حکومتی و مگر ارگ بی سیاه‌چال هم می‌شود؟ و مگر اگر حفرهای کنده نشود می‌توان بارویی ساخت؟
بگذریم...
آه که چقدر حرف نگفته دارد این ارگ نفرین شده. شهری که بنایش از روز اول برای سلطه بوده است. سلطه بر دیگری و یقین آنکه اهل سلطه بر دیگران است از خود غافل است.
بگذارید و بگذرید. ببینید و دل مبندید که دیر یا زود باید گذاشت و گذشت.
ارگ بم از پس قرن‌ها مانده است تا هر وقت به یادش می‌افتیم، تا هر وقت خاطره‌اش آزارمان می‌دهد، تا هر وقت... تا هر وقت که هستیم فراموشمان نشود هر گاه به غیر مشغول شدیم، از خود از خدا خواهیم گسست.
ارگ بم تمثل و تجسد زمینی شیطان است.

بهار ۱۳۸۲


* این نوشته را در بازگشت از اردوی جهادی زابل، نوروز ۸۲، بعد از دیدار از ارگ بم نوشتم و همان زمان در محفل دانشجویی برای دوستان خواندم و همان روزها در مهرآب منتشر کردم.
جالب آن‌که ارگ بم ۹ ماه بعد از آن بازدید لرزید و فرو ریخت و من دیگر مروت ندانستم در آن شرایط این نوشته‌ی تلخ و گزنده بیش از‌ آن خوانده شود. لذا بلافاصله در دی‌ماه ۸۲ آن را از روی وبلاگ برداشتم.
حالا بعد از ده سال، ضمن ادای احترام به همه‌ی مردم بم و روزهایی که بعد از زلزله در آن گذراندم، مجدداً آن را منتشر می‌کنم.

پاییز ۹۲

گفتگوها (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی